“Yetmiş İki Millete Bir Gözle Bakmak” nedir?

Hünkar Hacı Bektaş-ı Velinin makalatında hakikat kapısının ikinci makamı yetmiş iki milleti ayıplamamaktır. Bektaşi adap ve erkanında başkalarının kusurlarını görmeme ve tolerans yaygın bir özelliktir. Bektaşiler bu vasıflarından dolayı birçok kitleyi etkilemiş ve kısa sürede mensuplarının, muhiplerinin sayısını artırmışlardır.

Bektaşiler hayatı ve toplumu gözden geçirirken reel ve müsamahalı, toleranslı ve geniş düşüncelidirler. Ayıp görmeme konusu daha and içme törenlerinde yeni gelen cana söylenir. Gördüğünü ört, görmediğini söyleme denir.

Hacı Bektaş-ı Veli, Anadolu’da hoşgörüsü sayesinde insanların gönlüne girmiştir. Onun hayatı incelendiğinde gerek şahsında gerekse Bektaşilik anlayışında hoşgörünün çok ciddi bir yerinin olduğu görülecektir. Kaynağını mensubu bulunduğu İslam dininden alan bu sevgi ve hoşgörü kahramanları bu anlayışlarını Yunus’un “yaradılanı hoş gördük, Yaratan’dan ötürü” ifadesinde kendilerini bulmuştur. Hz. Muhammed’in (a.s) “Birbirinizi sevmedikçe gerçek mümin olamazsınız.” Sözünü düstur kabul eden bu şahsiyetler, yine yetmiş iki millete aynı gözle bakmışlar, bütün insanlara karşı hoşgörü ve sevgi ile yaklaşmışlardır.

Hacı Bektaş-ı Veli’ye atfedilen şu söz Bektaşilikteki açıklığın ve hoşgörünün bir başka delilidir: “Her tavladan boşanan at bizim tavlamızda eğleşir. Bizim tavladan boşanan at ise felah bulmaz.” Bu ifadeyle herkese kapılarının açık olduğu, bunun için uygun ortamın bulunduğu anlatılmak istenmektedir.