5-Soru: Aleviliğin tarihi geçmişiyle ilgili olarak ilk dönem hakkında bilgi verir misiniz?

Cevap:

Tarih boyunca değişik inançlara mensup olan Asya’daki oymaklar İslam’la karşılaştıklarında, başlangıçta tereddüt geçirmiş daha sonra İslâm’ın telkin ettiği tek ilah anlayışı, ruhun ölmezliği, kurban, cihad ve temel ahlâkî prensiplerle kendi inanç ve düşünceleri arasında yakınlık kurarak İslâmiyet’i kabul sürecine girmişlerdir. Söz konusu oymaklar X. yüzyıldan itibaren kışlaklar halinde İslamlaşmaya başlamış ve bu birkaç asırlık süreci kapsamıştır. Önce Ahmed Yesevi’nin önderliğinde Yesevilik sonraki dönemlerde benzer nitelik taşıyan Haydarilik, Vefailik, Kalenderilik gibi tasavvufi yapılar içinde dini hayatlarını sürdüren bu kitleler İslam’la birlikte önceki dini geleneklerini harmanlamış ve İslam’ı daha çok tasavvufi karakterde benimseyip yaşamaya çalışmışlardır. Yaşadıkları bölgeler, tarihî geçmişleri, boy teşkilâtları, sosyal ve kültürel hayatları itibariyle birbirinden çok farklı gruplardan oluşan Müslüman Türkler’den göçebe veya yarı göçebe hayatı yaşayanlara genellikle Türkmen adı verilmiş, bu kesimin İslâm’la ilişkisi, tamamen veya kısmen yerleşik hayat yaşayan diğer Müslüman Türkler’den önemli ölçüde farklılık göstermiştir. Yeni dini kabulde samimi olan Türkmenler, onu gerçek anlamda öğrenip özümseme imkânı bulma konusunda yeterli imkan ve desteğe sahip olmamışlardır.