9-Soru: Ayaklanmalar hakkında bilgi verir misiniz?

Cevap:

Tarihte zaman zaman kızılbaş isyanları diye anılan olaylar aslında dinî anlayış farklılığına dayalı olaylar değildir. Bu olayların her birinin arkasında ekonomik, sosyal sebepler bulunmaktadır.

Bu ayaklanmaların ilki 1511-1512’de meydana gelen Şah kulu ayaklanmasıdır. Güçlükle bastırılabilen bu isyandan yaklaşık bir yıl sonra Yavuz Sultan Selim’in tahta çıkması esnasında Anadolu’da Nur Ali önderliğinde başka bir ayaklanma zuhur etmiştir.

Bundan sonra 1519 yılında Tokat bölgesinde Turhal halkından Bozoklu Şeyh Celâl, hemen arkasından aynı amaçlar etrafında Celâl’in müridi Şeyh Velî tarafından organize edilen diğer bir ayaklanma baş göstermiştir. Daha sonraki yıllarda aynı sosyal tabana mensup kimselerce birçok isyan çıkarılmış ve hepsi aynı akıbetle sonuçlanmıştır. Bozok’ta patlak verip Tokat, Amasya, Maraş, Adana ve İçel bölgelerine yayılan Sülünoğlu Koca ve Zünnûn oğlu ayaklanması (1525-1526); Adana sancağının Berendi bucağında gelişen Domuz Oğlan ve Yenice Bey (Beyce) ayaklanması (1526); aynı yıl Yozgat bölgesinde meydana gelen Atmaca ayaklanması; Kırşehir ve Ankara yöresinde ortaya çıkıp Orta Anadolu’nun çeşitli yerlerinde etkili olan Kalender Çelebi ayaklanması (1526-1528); Adana civarında vuku bulan Seydi Bey ve İnciryemez ayaklanması (1529) bunların önemlilerini teşkil eder.

Ayrıca Adana ve İçel bölgeleriyle Orta Anadolu’da daha küçük çaplı birtakım isyanlar da olmuştur.

Tekrarlanmalıdır ki bu ayaklanmalar dinî-mezhebî sebeplerden çok sosyal ve ekonomik sebeplere bağlı olarak ortaya çıkmış, söz konusu zümrelerin hem merkezî yapıyla hem de merkezî yapının temsil ettiğini düşündüğü kitabî İslam’la barışık hale gelmesini engellemiştir.