11- Soru: Aleviliğe göre “dört kapı kırk makam” nedir?

Cevap:

Aleviliğe göre dört kapı kırk makam, talibin Hakka ulaşması için kat etmesi gereken manevi basamaklardır. Bu basamaklar temelde dört kapıya ayrılmış olup her kapının on makamı vardır. Bu dört kapı şunlardır:

1-Şeriat Kapısı.

2- Marifet Kapısı.

3-Tarikat Kapısı.

4-Hakikat Kapısıdır.

12-Soru: Aleviliğe göre “şeriat kapısının makamları” nelerdir?

Cevap:

Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli’ye göre şeriat kapısının birinci makamı, iman getirmektir.

İkinci makamı, ilim öğrenmektir.

Üçüncü makamı, ibadet etmek ve cenabetten temizlenmektir. Dördüncü makamı, helal kazanmak ve faizi haram bilmektir.
Beşinci makamı, nikah kıymaktır.
Altıncı makamı, hayız ve lohusalıkta cinsi münasebeti haram bilmektir. Yedinci makamı, sünnet ve cemaat ehlinden olmaktır.

Sekizinci makamı, şefkattir. Hz. Peygamber buyurmuştur ki: “Şefkat imandandır.”

Dokuzuncu makamı, temiz yemek ve temiz giyinmektir. Allah Kuran’da “size bahşettiğimiz nimetlerin rızıkların temizlerinden yiyiniz” diye emretmiştir.

Onuncu makamı, emr-i bil-ma’ruf ve nehyi ani’l-münker, yani iyiliği emredip kötü ve yaramaz işlerden sakındırmaktır (Hacı Bektaş Veli, Makalat, nşr. Coşan, s.13.14).

13-Soru: Aleviliğe göre “tarikat kapısının makamları” nelerdir?

Cevap:

Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli’ye göre Tarikat kapısının birinci makamı, pirden el alıp tövbe etmektir. Hünkar şöyle der: “Şimdi, ey müminler! Öyle tövbe etmek gerek ki onda tereddüt ve şüphe olmasın. Yine tövbeyi öyle yapmak gerek ki fayda getirsin. Çünkü tövbe etmek pişmanlıktır. Pişmanlığın esası şudur ki yetmiş yıllık günah bir özre değişilir. Şimdi, tevekkülle özre önem verin ki hatalarınız az, yüzünüz ak olsun. Ey müminler! Her zaman özür dilemek sizden, kabul etmek Allahtan’dır.”

Tarikatın ikinci makamı, mürit olmaktır. Hünkar’a göre mürit üç türlüdür:

İlki, mutlak mürit’tir. Mutlak mürit odur ki her türlü halde şeyhine niçin deyip delil getirmez.

İkincisi, mecazi mürittir. Mecazi mürit odur ki zahirde yani görünüşte şeyhinin istediği gibi, batında yani içinde kendi istediği gibi davranandır.

Üçüncüsü, mürtet (dönek) mürittir. Mürtet mürit odur ki şeyhinin bir halini görünce derhal yüz çevirir.

Tarikatın üçüncü makamı, saç kesmek (tıraş olmak) ve elbise değiştirmektir.

Tarikatın dördüncü makamı, nefis savaşında (mücahede etmek) olgunlaşmak, pişmektir.

Beşinci makamı, hizmet etmektir.

Altıncı makamı, havf yani korku makamıdır.

Yedinci makamı, ümit etmektir.

Sekizinci makamı, hırka, zenbil, makas, seccade, sübha (yani yüz taneli tesbih), ibrat (iğne) ve asadır.

Dokuzuncu makamı, sahib-i makam (makam sahibi), sahib-i cemiyet (cemaat sahibi), sahib-i nasihat (nasihat sahibi), ve sahib-i muhabbet (muhabbet sahibi) olmaktır.

Onuncu makamı, aşk, şevk, sefa ve fakirliktir.

Bu makam-ı candır. Can cana kavuşursa (Allah’a ulaşırsa) sevinmek, oynamak, zevk ve şevkle hareket etmek şaşılacak şey değildir. O hareket Yaradan’ın dostluğu içindir (Hacı Bektaş Veli, Makalat, nşr. Coşan, s.15.17).

14-Soru: Aleviliğe göre “marifet kapısının makamları” nelerdir?

Cevap:

Marifet kapısının birinci makamı, edeptir. İkinci makamı, korku (havf: Hak korkusu). Üçüncü makamı, perhizkarlıktır.
Dördüncü makamı, sabır ve kanaattir. Beşinci makamı, utanmaktır.

Altıncı makamı, cömertliktir.

Yedinci makamı, ilimdir.

Sekizinci makamı, miskinliktir.

Dokuzuncu makamı, marifettir.

Onuncu makamı, kendini bilmektir (Hacı Bektaş Veli, Makalat, nşr. Coşan, s. 19).

15-Soru: Aleviliğe göre “hakikat kapısının makamları” nelerdir?

Cevap:

Hakikat kapısının birinci makamı, turab (toprak) olmak yani alçak gönüllü olmaktır.

İkinci makamı, yetmiş iki millete aynı gözle bakmak ve ayıplamamaktır. Üçüncü makamı, elinden geleni esirgememektir.

Dördüncü makamı, dünyada yaradılmış bütün varlıkların kendisinden emin olmasıdır.

Beşinci makamı, mülk sahibine yüzünü sürüp yüz suyunu (yaradılış sebebi olan Muhammedi nurunu ) bulmaktır.

Altıncı makamı, sohbette hakikat sırlarını söylemektir.

Yedinci makamı, seyr-i sülüktür.
Sekizinci makamı, sırra ermektir.
Dokuzuncu makamı, münacaat etmektir.
Onuncu makamı, Çalap Teala’ya ulaşmaktır. Kavuşma bundandır.

İşte kırk makam budur. Eğer sen de bilirsen iyi olur. Eğer bu kırk makamın birisi eksik olursa hakikat tamam olmaz, çünkü şartı eksik olur (Hacı Bektaş Veli, Makalat, nşr.Coşan, s. 20, 21).