17-Soru: Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli’ye göre kaç türlü insan vardır?

Cevap:
Hünkar’a göre dört grup insan vardır. Bunlardan;

Birinci grup, ABİDLERDİR. Bu gruptakiler şeriat kavmidir ve asılları yeldendir.Yel (hava), hem şifa verici hem de kuvvettir, bu sebeple bunlar da gece gündüz Hakkın ibadetinden ayrılmazlar. Yel esmeyince ekinler samanından ayrılmaz, bütün alem kokudan helak olurdu.

İkinci grup, ZAHİTLERDİR. Bunların aslı ateştendir ve bu grup şeriatın birinci makamı iman getirmektir ki bunlar tarikat taifesidir. Bu sebeple gece gündüz yanmaları, kendilerini yakmaları lazımdır. Her kim, bu dünyada kendisini yakarsa, yarın ahrette türlü azaptan kurtulacaktır. Zira bir kez yanan başka yanmaz.

Üçüncü grup ARİFLERDİR. Bunların aslı sudandır ve bunlar marifet taifesidir. Su hem kendisi temizdir hem de temizleyicidir. Bu sebeple arif de hem temiz olmalı hem de temizleyici.Ariflerin arılığı zahirdir, tekrar aslına erer, birikir. Arifler katında şirk murdardır (pistir), onu içlerinde bırakmaz, dışarı atarlar. Kendileri arıdırlar ve başkalarını da arıtırlar.

Dördüncü grup, MUHİPLERDİR. Bunlar hakikat taifesidir ve bunların aslı topraktandır. Toprak (turab) teslimiyet ve rızayı temsil eder. Bu yüzden muhip de teslimiyet ve rıza içinde olmalıdır.Muhiplerin sözlerinin hakikati insanın kendi içindedir, başka yerde arayan nasıl bulacaktır? Bu sebeple bir insan kendini bilmeyince Tanrı’yı nasıl bilecektir?

(Hacı Bektaş Veli, Makalat, nşr. Coşan, s. 3, 4, 5).

18- Soru: Hacı Bektaş-ı Veli’ye göre kimlerin sorumluluğu yoktur?

Cevap:

Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli’ye göre şu üç kişiye sorumluluk yoktur. Bunlardan ilki ergenliğe erişmemiş çocuk, ikincisi aklı olmayan kimse, üçüncüsü de uyanıncaya kadar uyuyan kişidir (Hacı Bektaş Veli, Kitab’ül-Fevaid, s. 12).

19-Soru: Hacı Bektaş-ı Veli’ye göre şeytanın insanda kullandığı özellikler nelerdir?

Cevap:

Hacı Bektaş-ı Veliye göre şeytanın subaşıları yani en çok yararlandığı özellikler şunlardır:

1- kibir
2- haset
3- cimrilik
4- açgözlülük

5- öfke
6- gıybet

7- kahkaha
8- maskaralık olmak üzere sekiz nesnedir  (Hacı Bektaş Veli, Kitab’ül- Fevaid, s.13).