49-Soru: Yedi Ulu Ozan’dan “Pir Sultan Abdal” kimdir?

Cevap:

Yedi büyük ozandan birisi olan Pir Sultan Abdal, 16. yüzyılda yaşamıştır. Asıl adı Haydar’dır. Pîr Sultan Abdal’ın yaşamı üzerine, yazılı kaynaklarda pek bilgi yoktur. Şiirlerden, halk söylentilerinden çıkarılan bilgilere göre, Sivas’ın Yıldızeli ilçesinin Çırçır Bucağına bağlı Banaz köyünde doğmuştur. Şiirlerinde soyunun Yemen’li olduğunu, bir yerde Peygamber’in torunu olduğunu söyler. Bir yerde de İmâm Zeynel-Âbidin’den “Zeynel dedem” diye söz eder. Genel kanı, şairin İran’ın doğusundaki Horasan’dan Anadolu’ya göçüp Sivas’a yerleşen bir Türkmen soyundan geldiği yolundadır.

Çocukluğu çobanlıkla geçen Pîr Sultan’ın okuma yazma bildiği anlaşılmaktadır. Pîr Sultan Abdal, Alevî-Bektâşî dergahına bağlıdır. Dergaha girme arkadaşı, yani musâhibi, Ali Baba’dır. Bağlandığı tekkenin piri ise, Ahmet Yesevî’nin Anadolu’ya gönderdiği dervişlerden Koyun Baba’nın tekkesinden Şeyh Hasan’dır. Tekke eğitimi çerçevesinde İslâm Tarihi’ni, Peygamber ve evliyâ menkîbelerini, yol erkanını öğrenmiştir. Hatâyî (Şah İsmail), Kul Hüseyin, Yunus Emre ve Kul Himmet’ten etkilenmiştir. Hakk ve Peygamber sevgisi, Ehl-i Beyt sevgisi, on iki imâm, tasavvuf ve sosyal hayatla ilgili deyiş, nefes ve düvâz imâmları bulunmaktadır.

Asıldığı yer Sivas’ta eskiden Keçibulan adını taşıyan, sonra uzun süre Darağacı diye anılan, simdi ise Kepçeli denilen yerdir. Bir menkîbeye göre mezarının Erdebil’de, Bektâşî geleneğine göre de Merzifon’da olduğu söylenir. Daha başka söylentiler de vardır, ama gerçeğe en yakın görünen söylenti asıldığı yerde gömülü olduğudur.

Onun bir deyişinin ilk üç kıtası şöyledir:

Önüme bir çığı geldi
Bir ucu var şal içinde
Bakkallar dükkanı aşmış                                                                                                                  Ne istersen var içinde

Gir dükkanı Pazar eyle                                                                                                                    Hışmını yenip hazar eyle                                                                                                                Aya güne nazar eyle                                                                                                                          Ay Muhammed nur içimde

Ay Ali’dir gün Muhammed
Okunan seksen bin ayet
Balıklar deryaya hasret
Çarhı döner göl içinde